جمعه  چهارم آذر ماه 1384 ـ برابر با 25 نوامبر  2005

اين روز بيست و پنجم نوامبر سال ها قبل از آن که به وسيله سازمان ملل به عنوان روز جهانی حذف خشونت از زنان شناخته شود، در کشورهای آمريکای لاتين به عنوان «روز نفی خشونت عليه زنان" و يا "روز پايان خشونت عليه زنان" شناخته می شده است. اين روز، در آغاز، توسط "اولين گردهمائی زنان آمريکای لاتين و کارابين" ( از 18 تا 21 جولای 1981) در بوگوتای کلمبيا مطرح شد. شرکت کنندگان در آن گردهمائی، خشونت نسبت به زنان از ضرب و جرح های خانگی، تا تجاوز و آزار جنسی، و خشونت های دولتی همچون شکنجه و بدرفتاری با زنان زندانی سياسی را محکوم کرده و روز 25 نوامبر را به عنوان گراميداشت خاطره خواهران "ميرا بال"  Mirabal. تعيين نمودند و در همان سال از سازمان ملل خواستند که اين روز را به عنوانی روزی جهانی به رسميت بپذيرند و بالاخره در سال 1999 سازمان ملل پذيرفت که روز 25 نوامبر، سالگرد مرگ اين سه خواهر را به عنوان روز جهانی حذف خشونت عليه زنان اعلام شود.

خواهران ميرابال، که سال ها با ديکتاتور کشور خود، تروهيلو، جنگيدند، عاقبت به دست عوامل او، و وقتی که با اجازه حکومت به ديدن همسران زندانی خود می رفتند، کشته شدند. ديکتاتور، مدتی قبل از کشتن اين خواهران، اعلام کرده بود که دو مشکل بزرگ برای او وجود دارد يکی کليسا است و يکی خواهران ميرابال. او تصور می کرد که با کشتن اين خواهران يکی از مشکلات خود را حل کرده است در حالی که همين امر سبب شد که خشم و انزجار مردم نسبت به حکومت بالا بگيرد و تنها يک سال پس از مرگ اين خواهران، حکومت تروهيلو به پايان کار خود رسيد.

اين خواهران که به نام «پروانه های فراموش نشدنی» خوانده می شدند به عنوان سمبل مبارزه عليه خشونت نسبت به زنان شناخته شده و سراسر سرزمين دومينکن از نام و ياد آنها پر شد. در همان هنگام زنان فعال در دومينکن روز مرگ آنها را به عنوان روز مبارزه با خشونت اعلام نموده و سپس همانطور که گفته شد آن را به سازمان ملل نيز پيشنهاد کردند. در بند اول بيانيه ای که سازمان ملل برای اعلام روز جهانی حذف خشونت عليه زنان منتشر کرد تاکيد شده است که هر نوع خشونتی که نتيجه اش صدمه فيزيکی يا جنسی يا روانی زنان باشد، يا هر اقدامی که به زور يا محروم کردن هاي غيرقانونی زنان از آزادی های شهروندی بيانجامد، چه در محيط اجتماع و چه در محيط خصوصی، خشونت خوانده می شود.

ياد خواهران ميرابال زنده و  به اميد روزی که ميليون ها ميليون پروانه در سراسر جهان آزادانه و بدون خشونت زندگی کنند.

هستند، مصاحبه ای داشته و از ايشان پرسيده اند که ماجرا چيست. و ايشان با عصبانيت گفته اند که: « اين خبر را به شدت رد مي كنم و مي گويم محال است كه چنين اتفاقي در رسانه متعلق به حاج آقا كروبي بيفتد، زيرا نه به مصلحت نظام است و نه ما حاضريم يك عمر آبروداري و دينداري خودمان را اين گونه زير سؤال ببريم.» ايشان کلی هم از اين که برخی از رسانه ها «انصاف و تقوا را رعايت نمی کنند»  و اين شايعات را می سازند گله کرده اند!

راستش وقتی من اين خبر را خواندم خيلی دلم برای خانم هديه تهرانی سوخت. نه از اين جهت که خانم کروبی به ايشان اهانت کرده اند. چرا که اين نوع اهانت ها، حداقل برای مردمی که از نظر فکری در قرن بيست و يکم زندگی می کنند و نه در قرون وسطی، اهميتی ندارد. دلم سوخت زيرا که ديدم اين اصلاح طلب ها را امثال خانم تهرانی بر مسند قدر نشاندند؛ به آنها رای دادند چرا که فکر می کردند با حضور اصلاح طلبان از شر تند رو ها نجات پيدا خواهند کرد، غافل از آن که تفکر مسلط بر جمهوری اسلامی در هر زمينه ای که تقسيم بندی شده باشد در ارتباط با مساله زنان کاملا يک دست است. جمهوری اسلامی، چه در طيف محافظه کار و چه در طيف باصطلاح اصلاح طلبش، زن را آنچنان می بيند که اجداد بزرگوارمان می ديدند. فقط فرقش اين است که آدم تکليفش با آن اجداد روشن بود در حالی که اين ها از يک طرف جايزه فجر می دهند، از يک طرف تقاضای رای می کنند، و از طرف ديگر زنانی  را جز آنچه خود می پسندند ننگ می دانند.

هایي نيز دست زده اند، اما به نظر می رسد که به طور کلی مردم ليبريا اميدوارند که خانم جانسون بتواند زندگی بهتری را برای آنها بياورد. خانم جانسون زنی تحصيل کرده و با تجربه است. او سی سال مبارزه کرده ، مدت ها با ديکتاتوری جنگيده، مدت ها در زندان بوده، و دو بار هم ناچار شده که از کشورش فرار کند. او حتی روزگاری در يکی از حرکت های مبارزاتی که به خونريزی نيز کشيده شده بود شرکت داشته است.

او وقتی خبر پيروزی اش را شنيد، ضمن تشکر از مردم سرزمين اش، گفت: «می دانيد! احساس خوبی دارم. در درجه اول از اينکه مردم ليبريا اين فرصت را در اختيار من گذاشته اند، تشکر می کنم. اين قدم های آخر يک راهپيمائی طولانی است. من بهايش را پرداخته ام، زجرش را متحمل شده ام. اينک فکر می کنم مردم ليبريا با رای خود گفته اند: او مدتها در اين مسير حرکت کرده و در زندگی اش برای رسيدن به اين پيروزی بهای زيادی پرداخت کرده است. او فرصتی لازم دارد تا اصلاحات و تغييرات بنيادينی را که حدود سی سال است از آن سخن می گويد اجرا کند.»

خانم جانسون اعلام داشته که می خواهد اوضاع ليبريا را ابتدا برای زنان و سپس همه ی مردم درست کند و «همه چيز را در جای واقعی خود بگذارد.» برايش آرزوی پيروزی کنيم!

کرده و اين کشف ها را در اخيتار کارشناسان مطالعات انسان شناسی در سراسر جهان قرار دهند. خانم دکتر کريسی لورنز از معدود زنانی است که برای اين گونه کارها به ايران دعوت شده است. تيتر خبرگزاری ميراث در مورد اين خبر شيطنت آميز و جالب بود: « اين زن، اسرار خفتگان گورستان هاي ايران را برملا مي كند!»

جمعه  بيست و هفتم آبان ماه 1384 ـ برابر با 18 نوامبر  2005

اتين متز» ـ که گويا متخصص امور زناشويي است ـ ارائه می دهد و بعد طوماری می دهد از نظريات اين استاد مبنی بر اين که زن ها چه بايد بکنند تا مردشان خوشحال و راضی و خوشبخت باشد. مثلاً: «سکوت او را نشکنيد، به کارهايش دخالت نکنيد، توی ذوق او نزنيد، در تفريحاتی که دوست دارد شرکت کنيد» و اگر می خواهيد که سلطان قلب آقا باشيد بايد مثل يک عروسک کوکی بگرديد و آنچه را که ايشان مايلند و دوست دارند، انجام دهيد و هر وقت هم در مقابل ديگران دهان باز می کنيد مدام از شخصيت و برازندگی و استعدادهای ايشان بگوييد؛ درست مثل نصايای اساتيد قرون وسطا به رعايا برای دلبری از سلاطين و قدر قدرت های زمانشان. راستی چرا اين روانشناسان و جامعه شناسان و متخصصين زناشويي، که مورد استناد نشريات رسمی ايران قرار می گيرند، هيچ کدام از راه های دلبری مردان از زنانشان سخن نمی گويند و، يا شايد، می گويند و نشريات جمهوری اسلامی فقط قسمت زنانه اش را می گذارند!

دست آوردی است که زنانی چون ناديا به تاريخ زنان داده اند ـ يعنی دادن اين آگاهی به مردان سرزمين شان که از سالاری بی دليل و ناعادلانه خود شرمسار شوند، از شلاق هايي که هر روزه تن و جان زنان را سياه می کند بدشان بيايد. اين شلاق ها فقط فيزيکی نيستند، چه بسيار زنانی که شلاق نانجيبی، فاحشه بودن و منحرف بودن را خورده اند و می خورند فقط به خاطر اين که نمی خواهند تو سری خور و بی هويت و بی تصميم باشند؛ و چه مردانی که ـ همچون همسر تحصيل کرده و دانشگاه ديده ی ناديا ـ تاب زنان صاحب استقلال را نياورده اند و نمی آورند و می خواهند اين گونه زنان را، با خشونت و ناسزا و تهمت، تا حد مرگ تنبيه کنند. اما جهان پيش می رود حتی اگر اين مردان قرن ها در حال درجا زدن مانده باشند؛ جهان پيش می رود و زنان در سرزمين هايي چون ايران و عربستان و افغانستان نيز روزی قفس ها را می شکافند. اين پيام و مژده را هزاران زنی که در قفس مرده اند هر روز فرياد می کنند ـ همانطور که ناديا اينگونه فرياد کرد: «ياد آن روز گرامی که قفس را بشکافم / سر برون آرم از اين عزلت و مستانه بخوانم // من نه آن بيد ضعيفم که ز هر باد بلرزم / دخت افغانم و برجاست که دايم به فغانم...»

نگذشته بود که به مقامات مهمی در اين سازمان رسيد و، از جمله، مدير کميته سازمان سراسری زنان در آتلانتا شد. او سپس، با حفظ سمت هايش، سازمانی را تاسيس کرد به نام «انجمن زنان جنوب برای مبارزه با حلق آويز کردن سياهان.»  تا آنوقت باور غلطی در بين مردمان شايع بود که زنان سفيد پوست در خطر تجاوز مردان سياهپوست هستند و همين امر سبب شده بود که قانون وحشيانه حلق آويز با شدت اعمال شود. تلاش های جسی دانيل سبب شد که اين تفکر بوسيله خود زنان سفيد پوست از بين برود و جلوی حلق آويز کردن ها را بگيرند. جسی در سال 1937، يعنی در پنجاه و چهار سالگی اش، کتابی منتشر کرد به نام: «نگاه زنان جنوب به حلق آويز کردن» و پنج سال بعد هم کتاب ديگری منتشر کرد به نام «ماهيت دگرگون شونده ی حلق آويز کردن» که مورد توجه مخالفان تبعيض نژادی قرار گرفت و هنوز هم جزو کتب مرجع شناخته می شود.

بود و از اولين کسانی بود که با تحريم انتخابات مخالف کرد. او در مصاحبه ای با بی بی سی گفت: «جنبش زنان ايران و جنبش اصلاحات در شرايطی است که فکر نمی کنم هيچ کانديدايی پس از روی کار آمدن بتواند اين جريان را به عقب برگرداند. اين نگرانی که پيشروی هر يک از اين دو جنبش با روی کار آمدن افکار سنتی با مشکل روبرو خواهد شد و وقت بيشتری را خواهد گرفت نگرانی بجايی است. اما اين که تغييرات تا به حدی باشد که ما را به گذشته و عقب بازگرداند جای نگرانی ندارد. مهم ترين واکنشی که ما اکنون بايد نشان دهيم اين است که همه با هم متحد در انتخابات شرکت کنيم.»

جمعه  بيستم آبان ماه 1384 ـ برابر با 11 نوامبر  2005

هنوز روشن نيست. باستانشناسان معتقدند که  «اين گور از لحاظ تعدد و تنوع اشياء بسيار منحصر به فرد است.در اين گور وسايل تزييني زنانه، ابزار جنگي و ابزار موسيقي وجود دارد.همه اين شواهد نشان از موقعيت خاص اين زن در اجتماع آن دوران دارد.» اما جالب ترين موضوع اين است که قره نی اين خانم از شاخ گوزن است و هنوز که هنوز است در مازندران قره نی را از شاخ گوزن می سازند. به هر حال، اتفاقی دارد می افتد: این روزها، از هر گوشه سرزمين  ما زنان زنده و مرده همينطور سر بيرون می آورند و می گويند: چه بخواهيد چه نخواهيد ما هستيم!

حقوقی و قانونگزاری را وادار به پاسخگويي و انديشه کردن درباره مسايل مربوط به زنان می کرد. او در سال 1869، يعنی صد  و سی شش سال پيش، همراه با دو زن آزادی خواه ديگر  ـ سوزان بی. آنتونی، و لوکرشيا مات ـ سازمان ملی زنان سافرج (يا زنان برابری طلب)  را بوجود آوردند و او اولين رهبر اين سازمان بود.  او و همراهش، سوزان بی. آنتونی، نشريه ای منتشر کردند به نام «انقلاب» که هدفش ایجاد انقلابی در وضعيت زنان بود. او همچنين در مقالات و سخنرانی هايش تاکيد می کرد که زنان بدون جدايي دين از حکومت روی خوش نخواهند ديد و در سال 1895 کتاب مهمی هم در اين باره نوشت به نام «تورات زنان». نکته جالب توجه اين است که اليزابت دارای 7 فرزند بود و زمانی که این همه فعاليت گوناگون داشت، به پرورش بچه هايش نيز مشغول بود. او در سال های پس از شصت و پنج سالگی خود از کارهای اجرايي و سفرهاي متعددش کناره گرفت و به نوشتن پرداخت و تا هشتاد سالگی آثاری را بوجود آورد که هر کدام به عنوان سندی در جنبش های زنان مورد استفاده بوده  و خواهد بود. مهمترين کتاب او، در اين دوران از زندگی اش، تاريخ  جنبش زنان سافرج است.

ايشان جايزه هم دادند. ماجرا خيلی جالب است. مدتی پيش مهستی شاهرخی، نويسنده کتاب «شالی به درازای جاده ابريشم»، متوجه می شود که ناشری در ايران بدون اين که اجازه ای از ايشان داشته باشد يا حتی اجازه ای زبانی گرفته باشد کتابش را چاپ کرده است. طبيعی است که او بشدت ناراحت می شود. ولی، از آنجا که در ايران از اين کارها بسيار می شود و اگر کسی بخواهد شکايت بکند بايد زندگی اش را بگذارد و روزهای بسیار، و احتمالا بدون نتیجه، در راهروهای دادگستری سرگردان شود، اين نویسنده هم از خیر این کار می گذرد. سپس ناشر متخلف کتاب را به جشنواره می دهد. خانم شاهرخی هم اعتراض می کند و ـ چنانکه که گفتم ـ از متولیان جايزه می خواهد که نامش را از ليست بردارند. جشنواره ای ها در توضيح اعطای اين جايزه اجباری به اين نویسنده گفته اند که علاوه بر قابليت های روايي درخشان اين اثر و سادگی، دلنشينی و اثر گذاری و زبان متناسب با حوادث و شخصيت های داستان، اين جايزه  را به پاسداشت حقوق مولف در ايران و در راستای اعتراض به حقوق پايمال شده نويسنده بوسیله ی ناشر به ايشان اهدا کرده اند!می دانيد من چند ساعتی است که اين خبر را خوانده ام اما هنوز نمی توانم از حيرت ناشی از آن بيرون بيايم. من می توانم بفهمم که ناشری در سرزمينی که قانونی ندارد کتابی را بدون اجازه نویسنده اش چاپ کند اما کجای دنيا يک جشنواره برخلاف خواست يک نويسنده اسم او را در ليست می گذارد و بعنوان حمایت از او جايزه ای هم به نویسنده ی معترض اعطا می کند؟ فکر می کنم خانم مهستی شاهرخی شانس آورده اند که در ايران زندگی نمی کنند وگرنه با زور مجبورشان می کردند که بروند و جايزه شان را هم بگيرند و حتما با زور در مصاحبه ای هم  شرکت کنند!

آن را پیدا می کنند که در مقابل خشونت کننده بايستند هرچند که طبعا این ایستادگی واکنش شديد تری را متوجه آن ها می کند. به هر حال، وضعيتی که خانم هنگامه انوری در مصاحبه های اخيرشان شرح داده اند به نظر من بی شباهت به وضع زنان ما، به خصوص زنان روستايي و شهرهای سنتی ما، نیست. با اين تفاوت که زنان افغان پيشينه ای در داشتن حداقل حقوق مربوط به زنان را هم نداشته اند و  حالا که تازه از دست طالبان رها شده اند  می خواهند حقوقی را بدست آورند حال آنکه  ما با، پشتوانه ای بيش از صد سال در مبارزه برای گرفتن حقوق، تازه بايد با نوعی طالبانيسم ايرانی کلنجار برويم تا شايد برخی از حقوق قبلی خود را پس بگيريم. به راستی آزادی برای زنان خاورميانه کی ميسر می شود؟

جمعه  سیزدهم آبان ماه 1384 ـ برابر با 04 نوامبر  2005

7053 بود. به زندان رفت تا به جای همه ی سياهپوستان اعلام کند که «من ديگر تسليم نمی شوم و حاضر نيستم حق خودم را به شما بدهم.»

           خبر ماجرا، به خاطر جار و جنجالی که برای بيرون کشيدن او از اتوبوس بوجود آمده بود، مثل بمب در شهر ترکيد. همان شب اول دستگيری او  50 تن از سیاه پوستان دور هم جمع شدند و تصميم گرفتند که به دستگيری اين زن که تنها يک نافرمانی مدنی انجام داده بود اعتراض کنند. در بين آن افراد کشيش گمنامی هم بود به نام «مارتين لوتر کينگ» ـ مردی که از همانجا و به سرعت رشد کرد و به بالاترين مقامی که در تاريخ مبارزات سياهپوستان برای حقوق مدنی امريکا وجود دارد رسيد.

           اولين اقدام اين پنجاه تن تحريم سوار شدن به اتوبوس های خطوط مونتگمری بود. در آن زمان بيشترين مشتريان اين اتوبوس ها را سياهان تشکيل می دادند. سياهان این فراخوان را پذيرفتند و بلافاصله از سوار شدن به اتوبوس ها امتناع کردند. از آن پس سراسر خيابان ها پر بود از مردمانی که پياده به سر کارشان می رفتند ـ راهی که گاه چهارساعت طول می کشید. این تحریم 381 روز ادامه داشت و 381 روز زن و مرد و پير و جوان فقط راه رفتند. راه می رفتند تا به برابری برسند.

           در این مدت خطر ورشکستگی شرکت خصوصی اتوبوسرانی روسای آن را بوحشت افکنده بود و آنها، به وسيله ی حقوق بگيرهاشان، انواع و اقسام کارها و حتی خشونت ها را نسبت به پياده روندگان اعمال می کردند. رزا نيز با اين که به سرعت به عنوان يک چهره مهم جنبش مدنی آمريکا مطرح شده بود از آزار طرفداران تبعيض نژادی در امان نبود. او کارش را از دست داد،  شوهرش مجبور به استعفا شد چرا که کارفرمايش او را به خاطر سخن گفتن از رزا مواخذه کرده بود، آنها مرتب به مرگ تهديد می شدند، خانه شان چندين بار مورد حمله قرار گرفت، اکثر افراد خانواده از آن شهر گريختند و او نيز مجبور شد که مدتی محل اقامتش را ترک کرده و به زندگی مخفی روی آورد.

           اما سرانجام دادگاه عالی آمريکا بر حقانيت رزا  و خواست او صحه گذاشت و  جنبش اعتراضی رزا پارکز در نهايت به تصويب قانون حقوق مدنی سال 1964 منجر شد و از آن پس هر گونه تبعيض نژادی در آمريکا ممنوع اعلام گرديد. بدینسان يک نافرمانی کوچک، يعنی امتناع از برخاستن از روی يک صندلی، به جنبشی منجر شد که آمريکا را تکان داد. به قول جسی جکسون، يکی از رهبران جنبش مدنی آمريکا: «او نشست تا ما همه بپا خيزيم و ديوارهای جدايي و تبعيض فرو ريزد. تاريخ برای ما به دو قسمت تقسیم می شود ـ قبل از پارکز و پس از پارکز.»   

            رزا پارکز در زنده بودنش به تاريخ پيوست، مقام و احترامی اسطوره ای برای او قايل بودند، اتوبوس شماره 2857، اتوبوسی که رزا نافرمانی اش را در آن شروع کرده بود به موزه آثار با ارزش آمريکا رفت و هنوز به عنوان شئی با ارزش و تاريخی نگاهداری می شود. و روسای جمهور و بزرگان آمريکايي در هر جا و هر زمانی که او حضور می يافت مقابلش به پا می خاستند و زندگی او در کتاب ها و تصويرها و صحنه های بسياری ثبت شد.

            او همين چند روز پيش، در بيست و چهارم اکتبر،  زندگی را ترک گفت. وکيل خانم رزا پارکز اعلام کرد که او در خواب در گذشته است. و بنا به تصویب سنای آمریکا تابوت حاوی پیکر او برای ادای احترام عمومی در کاخ کنگره آمریکا گذاشته شد ـ امری که هیچگاه سابقه نداشته است: او اولين زن و اولین شخصیت غیر دولتی است که پیکرش برای ادای احترام ملتش در این مقام رفیع قرار می گیرد.

            رزا در يک سال آخر عمر خود به بيماری فراموشی مبتلا بود اما تاريخ جهان يقيناً نافرمانی کوچک او را هرگز فراموش نخواهند کرد.